ARAŞTIRMA-İNCELEME
Arşivi Cinsiyetlendirmek, Cinsiyetin Arşivi – Nebahat Hâmit Hanım ve Yeni Türk Kadını
Özet
Toplumsal cinsiyet alanında edinilen kazanımlara ve gelişen söylemlere rağmen arşiv ve cinsiyet ilişkisinin, arşivlerin yapısı, işleyişi ve arşiv politikaları üzerine yapılan çalışmalara nazaran daha az tartışma konusu olduğu gözlemlenebilir. Bir fotoğrafta cinsiyet okuması yaparken bir yandan da o fotoğrafı barındıran arşiv(ler)i toplumsal cinsiyet üzerinden nasıl okuyabiliriz? Arşivler, cinsiyetin çeşitli yollarla arşivlendiği cinsiyetli varlıklar olarak nasıl işlev görür? Bu çalışma, arşivleme pratiklerinin cinsiyetlendirilmiş standartlarından arşiv nesnelerinde bulunan bedenlerin cinsiyetlendirilmiş tarihlerine, erken Cumhuriyet dönemi aile fotoğraflarına odaklanarak, fotoğraf ve fotoğraf arşivleri üzerinden cinsiyet ile arşiv ilişkisini incelemeyi amaçlıyor. Özellikle Erken Cumhuriyet döneminin önde gelen feminist eğitimcilerinden Nebahat Hâmit Karaorman’ın aile fotoğraflarındaki temsiller üzerinden, “fotoğrafta cinsiyet” sorusunu “fotoğraf arşivlerinde cinsiyet”e doğru genişleterek hem arşivin cinsiyetlendirilmiş doğasına hem de arşivlerde kemikleşen heteronormatifliğe vurgu yapmayı amaçlıyor. Nebahat Hâmit Karaorman örneği geçmişte üretilmiş görsellerdeki cinsiyetlendirilmiş performansları değerlendirmenin risklerini hatırlatırken bizi, bugünü esas alan “bilinçli” bakışımızın bu tür bir temsili nasıl okuyabileceğini sorgulamaya çağırıyor. Aynı zamanda arşiv nesnelerinin araştırmacılara veya genel kullanıcıya açılmadan önce maruz kaldıkları cinsiyetlendirilmiş arşiv pratiklerinin, nesnelerin araştırılma, okunma ve yorumlanma süreçlerinde gösterebileceği etkileri düşünmemiz için de bir fırsat sunuyor. Bu yazının çeşitli arşivler arasında ne tür etkileşimler kurulabileceğini, farklı arşivlerin bir araya getirdiği perspektiflerin yeni tarihyazımları için ne tür kazanımlar sağlayabileceğini düşünmek için de bir fırsat yaratmasını umuyorum. Anahtar kelimeler: Fotoğraf, Nebahat Karaorman, Nebahat Hâmit Hanım, Arşiv, Toplumsal Cinsiyet, Türk Kadın Birliği, Erken Cumhuriyet Dönemi, Aile Fotoğrafları
Yazının tamamını PDF olarak okuyabilirsiniz.