ARAŞTIRMA-İNCELEME
Egemenin Görmediği “Öteki”nin Arşivi
Özet
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı (KEKBMV), Avrupa Birliği kültür sanat destek programı Culture Civic desteğiyle 2023-24 yıllarını kapsayan Ötekinin Hafızası isimli bir proje yaptı ve Kadınların Göç Hafızası isimli bir sergi düzenledi. Vakfın çeşitli koleksiyonlarında yer alan göçmen kadınlarla ilgili belgelerin dışında, bu projeyle göçmen kadınların özel arşivlerini sağlamaya dönük bir çalışma ilk kez yapılmış oldu. Toplumun istenmeyen kesimleri haline getirilen göçmenlerin, yani öteki olanın arşivini oluşturmaya neden gerek duyulduğu bu makalenin ana çatısını oluşturuyor. Toplumsal ayrışmaların derinleştiği çağımızda milliyetçilik, ırkçılık kavramlarına farklı perspektiflerden bakabilmeyi, barışçıl ve kapsayıcı bir toplum iddiasına katkıda bulunmayı hedefleyerek göçmen kadınlarla yapılan sözlü tarih ve özel arşiv çalışmasıyla önemli adımlar atılmış oldu. Göçmen kadın ve sanatçı kimliğiyle yaşam öykülerinin bir değer olarak topluma sunulması ve anlatılması için, bu kadınların kendi sesi-sözü ve sanatı kullanıldı. Göçmen ve mülteci olmak aslında geride bırakılan pek çok anı-eşya-yaşam-aile-arkadaşlıklar yanında, her şeye yeniden ve hiçbir destek olmaksızın tutunmanın ve yeni yollar örmenin de hikâyesidir. Projede bu hikâyelere tanık olduk ve bunları geniş toplumsal kesimlerle paylaşmanın aracı olarak sanatı kullandık. Sivil tarihyazımı, her zaman kazanan egemenlerin değil kaybetmiş görünen geniş kesimlerin anlatıları ve belgeleriyle karşılaştırmalı bir tarihyazımına fırsat sunar. Sivil arşivler sivil tarihin yapı taşıdır. Egemenin dışında kalan ötekinin arşivinin tutulmasıyla gerçekliğin farklı yüzlerine tanıklık etmek mümkün olur. Göçmen kadın sanatçıların arşivinin oluşturulması sürecinde savaşın, baskıcı rejimlerin, ataerkil ailenin kıskacından çıkan kadınlarla çalıştık. Kadının ve sanatın perspektifinden günümüzün göç olgusuna farklı açılardan da bakmaya gayret ettik. Farklı ülkelerin kültürel katmanlarını, yaşam biçimlerini, kadınların sanat yapma kararlılıklarını gördük ve bu tanıklığımızı toplumla paylaştık. Anahtar kelime: Kadın Eserleri Kütüphanesi, Göçmen Kadınlar, Sanat, Ötekinin Hafızası, Kadınların Göç Hafızası, Kadın Sanatçılar, Özel Arşivler
Yazının tamamını PDF olarak okuyabilirsiniz.